สังคมไทยได้เริ่มเดินทางเข้าสู่สภาพ “สังคมผู้สูงอายุ” มาตั้งแต่ปี 2552 แล้ว อันเนื่องมาจากสัดส่วนประชากรผู้สูงอายุที่เพิ่มขึ้นและอายุขัยเฉลี่ยของผู้สูงอายุเพิ่มมากขึ้น ในผู้หญิง 74.5 ปีและในผู้ชาย 69.9 ปี ฟังดูน่าจะดี แต่ในความเป็นจริง คือคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุส่วนใหญ่กลับสวนทางกับอายุขัยเฉลี่ยดังกล่าว อยากรู้ไหมว่า เมื่อสังคมไทยในอนาคตข้างหน้า เราจะรับมืออย่างไร ทั้งการดูแลพ่อแม่ปู่ย่าตายายของเรา และตัวคุณเองด้วยเมื่อสูงอายุมากขึ้น  

อีก 12 ปีข้างหน้า ประเทศไทยจะมีผู้สูงอายุมากถึง 14.4 ล้านคน

ภาพประกอบ: รายงานสถานการณ์ ผู้สูงอายุไทย พ.ศ.2551, มูลนิธิสถาบันวิจัยและพัฒนาผู้สูงอายุไทย, หน้า 11

มูลนิธิสถาบันวิจัยและพัฒนาผู้สูงอายุไทย (มส.ผส.) แผนงานพัฒนาองค์ความรู้เพื่อเพิ่มมโนทัศน์ใหม่ของนิยามผู้สูงอายุและอายุเกษียณที่เหมาะสมสำหรับคนไทย สนับสนุนโดย สสส. จัดเสวนาวิชาการ “สังคมไทยจะก้าวไปอย่างไรบนการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างประชากร”  ในงานนี้ รศ.ดร.วรเวศม์ สุวรรณระดา คณบดีวิทยาลัยประชากรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย บอกว่า ปัจจุบันแนวโน้มโครงสร้างทางประชากรของสังคมไทยกำลังมุ่งสู่สังคมผู้สูงอายุ จากตัวเลขเมื่อปี 2553 ระบุว่ามีผู้สูงอายุทั่วประเทศประมาณ 8.5 ล้านคน

หากเปรียบเทียบกับจำนวนประชากรทั้งหมดในประเทศไทยที่มีประมาณ 65.9 ล้านคน พบว่า ขณะนี้ประเทศไทยมีผู้สูงอายุมากถึง ร้อยละ 13 โดยมีการคาดการณ์ว่าสัดส่วนจะเพิ่มขึ้นเป็นร้อยละ 20 ในอีก 10 ปีข้างหน้า ดังนั้นประเด็นการเตรียมความพร้อมของสังคมไทยในการมุ่งสู่สังคมผู้สูงอายุจึงเป็นเรื่องที่หลายฝ่ายควรให้ความสำคัญ โดยเฉพาะหน่วยงานภาครัฐและเอกชน ที่จะได้รับผลกระทบด้านกำลังแรงงาน

ผู้สูงอายุอายุยาวมากขึ้น  เด็กเกิดใหม่ยิ่งกลับลดลง

ภาพประกอบ: การกระจายอายุ ของประชากรไทย จะไปเพิ่มในส่วนผู้งอายุมากขึ้น
มาจากรายงานสถานการณ์ ผู้สูงอายุไทย พ.ศ.2551, มูลนิธิสถาบันวิจัยและพัฒนาผู้สูงอายุไทย, หน้า 16

นอกจากสถานการณ์ด้านการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างประชากรแล้วนั้น ขณะเดียวกัน ประเทศไทยก็กำลังประสบกับภาวะเจริญพันธุ์ที่ต่ำลง หรือที่เรียกว่าภาวการณ์มีบุตรน้อย จากการสำรวจเมื่อปี 2554 พบว่า ประชากรที่มีอายุ 80 ปี จะมีอัตราการมีบุตรเฉลี่ยคนละ 4.6 คน ส่วนประชากรอายุระหว่าง 50-54 ปี มีบุตรเฉลี่ยเพียงคนละ 2.1 คน เท่านั้น

เมื่อเปรียบเทียบสัดส่วนจะเห็นว่า แนวโน้มการมีบุตรลดลงค่อนข้างมาก ประกอบกับค่าเฉลี่ยอายุในปัจจุบันที่สูงขึ้น ในระยะยาวสังคมไทยจึงอาจประสบปัญหาคุณภาพชีวิต และการเป็นอยู่ชีวิตของผู้สูงอายุ เนื่องจากผู้สูงอายุจำนวนหนึ่งอาจไม่มีบุตรหลานคอยดูแล

แล้วสังคมไทยจะปรับตัวเพื่อรับมือกับปัญหาที่เกิดขึ้นนี้ได้อย่างไร

สถานการณ์ผู้สูงอายุ โดยเมื่อผู้สูงอายุมีจำนวนเพิ่มมากขึ้น จึงมีประเด็นท้าทายในสังคมสูงวัย ดังนี้

มิติทางสังคม

ผู้สูงอายุมีจำนวนเพิ่มขึ้นในอัตราที่รวดเร็วมาก ในขณะที่จำนวนบุตรและประชากรในวัยแรงงานที่จะมาเกื้อหนุนมีแนวโน้มลดลงเกิด การลดลงของภาวะเจริญพันธุ์ ส่งผลให้จำนวนบุตรที่มีชีวิตของผู้สูงอายุลดลงและสัดส่วนของผู้สูงอายุที่ ไม่มีบุตรเพิ่มขึ้น เกิดการเพิ่มขึ้นของสัดส่วนผู้ที่เป็นโสดและหย่าร้าง สัดส่วนของผู้สูงอายุที่อยู่กับบุตรลดลง สัดส่วนของผู้สูงอายุที่อยู่คนเดียวและอยู่ตามลำพังกับคู่สมรสเพิ่มขึ้นการ ย้ายถิ่นของบุตรมีมากและเพิ่มขึ้น โดยเฉพาะผู้สูงอายุในชนบทเกิดการอยู่อาศัยแบบข้ามรุ่น กล่าวคือสัดส่วนของผู้สูงอายุที่อยู่อาศัยกับหลานตามลำพังมีแนวโน้มเพิ่ม ขึ้น ผู้หญิงมีภาระหนักขึ้นต้องดูแลทั้งผู้สูงอายุและเด็ก บุตรขาดความรู้ในการดูแลผู้สูงอายุ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในกลุ่มที่เจ็บป่วยด้วยโรคเรื้อรังหรืออยู่ในภาวะทุพพลภาพ สัมพันธภาพของผู้ดูแลและปัญหาการใช้ความรุนแรงกับผู้สูงอายุ

มิติด้านเศรษฐกิจ

แหล่งรายได้ของผู้สูงอายุมาจาก ๒ แหล่ง กล่าวคือ

๑) จากการทำงาน และ

๒) จากบุตร โดยแตกต่างกันไปตามช่วงอายุ อายุยิ่งมากรายได้จากการทำงานก็ลดลงรายได้ส่วนใหญ่จะมาจากบุตรแทน บุตรยังคงเป็นแหล่งรายได้หลักของของประชากรสูงอายุเมื่อประชากรวัยแรงงานมี จำนวนน้อยลง สิ่งที่น่าเป็นห่วงคือ ภาษีที่จะนำมาช่วยเหลือผู้สูงอายุก็จะลดลงตามไปด้วย ในอดีตกลุ่มคนที่เสี่ยงต่อความยากจนคือกลุ่มเด็กแต่ในปัจจุบันเริ่มมีแนว โน้มพบว่ากลุ่มผู้สูงอายุโดยเฉพาะอายุ ๖๐ ปีขึ้นไปจะได้รับการช่วยเหลือฟื้นฟูช้ากว่ากลุ่มคนวัยอื่น

มิติด้านสุขภาพ

ภาพประกอบ: ยิ่งสูงอายุมากขึ้น ช่วงอายุที่ยืดยาวกว่าเดิม สรีระร่างกายก้อยิ่งก่อให้เกอดโรคต่างๆได้มากขึ้นไปอีก

ภาพมาจากรายงานสถานการณ์ผู้สูงอายุไทย พ.ศ. 2550, มูลนิธิสถาบันวิจัยและพัฒนาผู้สูงอายุไทย, แผนภูมิที่ 19, หน้า 27

ผู้สูงอายุมีความเสี่ยงต่อการเกิดโรคเบาหวาน โคเลสเตอรอลสูง โรคความดันเลือดสูงโรคหลอดเลือดสมองเพิ่มขึ้น ผู้สูงอายุเพศผู้หญิงที่มีอายุ ๘๐ ปีขึ้นไปมีโอกาสเป็นผู้สูงอายุที่ไม่สามารถช่วยเหลือตัวเองได้มากขึ้นผู้สูง อายุที่มีอายุมากขึ้นเรื่อยๆ ก็ยิ่งเสี่ยงต่อภาวะทุพพลภาพมากขึ้นตามไปด้วย

นโยบายในเรื่องผู้สูงอายุ หลังจากที่ห่างหายจากแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติไปนานเมื่อเดือน ตุลาคม ๒๕๕๕ รัฐบาลได้เริ่มหันมาให้ความสนใจอีกครั้งโดยได้มีการจัดทำแผนประชากรในแผน พัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติฉบับที่ ๑๑ ซึ่งมีวิสัยทัศน์คือ ประชากรไทยทุกคนเกิดมามีคุณภาพ ได้รับการพัฒนาทุกช่วงวัยให้สามารถเป็นพลังในการขับเคลื่อนการเจริญเติบโต ของประเทศและมีหลักประกันที่มั่นคงพร้อมเข้าสู่วัยสูงอายุที่มีสวัสดิการทาง สังคมอย่างยั่งยืนและกระทรวงสาธารณสุขได้มีการผลักดันนโยบายและยุทธศาสตร์ การพัฒนาอนามัยการเจริญพันธุ์แห่งชาติ ฉบับที่๑ (พ.ศ.๒๕๕๓-๒๕๕๗) การส่งเสริมให้คนทุกเพศวัยมีอนามัยการเจริญพันธุ์ที่ดี โดยยึดหลักความสมัครใจ เสมอภาคและทั่วถึง เพื่อเป็นพลังประชากร สร้างประเทศให้รุ่งเรืองและมั่งคั่งและมั่นคงสืบไป รวมถึงแผนผู้สูงอายุแห่งชาติฉบับที่ ๒ (พ.ศ.๒๕๔๕-๒๕๖๔) ได้มีการปรับปรุงเป็นแผนผู้สูงอายุแห่งชาติฉบับที่ ๒ (พ.ศ.๒๕๔๕-๒๕๖๔) ฉบับปรับปรุงครั้งที่ ๑ พ.ศ.๒๕๕๒ โดยมีวิสัยทัศน์คือ ผู้สูงวัยเป็นหลักชัยของสังคม และ“ผู้สูงอายุมีคุณภาพชีวิตที่ดี ด้วยการดำรงชีวิตอย่างมีคุณค่า มีศักดิ์ศรี พึ่งตนเองได้ และมีหลักประกันที่มั่นคง

อนาคตจะเป็นอย่างไร ตอนต่อไปเราจะมีสถานการณ์ผู้สูงอายุจริงๆ มาให้เห็นภาพ

Screen Shot 2556-07-12 at 12.32.16 PM

แหล่งข้อมูล:
  • รายงานประจําปี สถานการณ์ผู้สูงอายุไทย พ.ศ.2554, http://www.oppo.opp.go.th/info/Report_OlderSituation54-TH.pdf
  • ประมวลสถิติที่สำคัญของคนไทย พศ. 2555, http://service.nso.go.th/nso/nsopublish/pubs/pubsfiles/Key55_T.pdf
  • เอกสาร เพื่อนสุขภาพ, ศูนย์อนามัยที่ 5 ฉบับที่ 6 มิย. 2555, http://hpc5.anamai.moph.go.th/images/factsheet/fact%20sheet%20ฉบับ6%20เดือนมิถุนายน.pdf
  • Be Happy Radio โดย คุณชยุตม์ วันเกิด, http://www.behappyradio.com/happyradio/612-สถานการณ์ผู้สูงอายุไทย
  • ไขกุญแจสู่ความสำเร็จ “ธุรกิจบริการผู้สูงอายุ”, ASTV Manager online,  14 พค. 2555, http://www.manager.co.th/iBizchannel/ViewNews.aspx?NewsID=9540000115736
  • คุณ kongp, แนวคิดการพัฒนาความรู้ในการดูแลผู้สูงอายุ อย่างยั่งยืน, http://www.vcharkarn.com/vblog/113841
  • สังคมผู้สูงอายุอีก 12 ปี 14.4 ล้านคน – ข่าวไทยรัฐออนไลน์, http://www.thairath.co.th/column/pol/page1scoop/343477
About these ads

About utaisuk

Mr. Utai Sukviwatsirikul; A strategic thinker and result-driven marketeer and sales profession for 20 years in leading international pharmaceutical and retailing companies with proven records in managing brand and business.

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s