สังคมไทยก้าวสู่สังคมวัยทอง สถานการณ์ผู้สูงอายุไทยเป็นอย่างไรบ้าง???

สังคมไทยได้เริ่มเดินทางเข้าสู่สภาพ “สังคมผู้สูงอายุ” มาตั้งแต่ปี 2552 แล้ว อันเนื่องมาจากสัดส่วนประชากรผู้สูงอายุที่เพิ่มขึ้นและอายุขัยเฉลี่ยของผู้สูงอายุเพิ่มมากขึ้น ในผู้หญิง 74.5 ปีและในผู้ชาย 69.9 ปี ฟังดูน่าจะดี แต่ในความเป็นจริง คือคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุส่วนใหญ่กลับสวนทางกับอายุขัยเฉลี่ยดังกล่าว อยากรู้ไหมว่า เมื่อสังคมไทยในอนาคตข้างหน้า เราจะรับมืออย่างไร ทั้งการดูแลพ่อแม่ปู่ย่าตายายของเรา และตัวคุณเองด้วยเมื่อสูงอายุมากขึ้น  

อีก 12 ปีข้างหน้า ประเทศไทยจะมีผู้สูงอายุมากถึง 14.4 ล้านคน

ภาพประกอบ: รายงานสถานการณ์ ผู้สูงอายุไทย พ.ศ.2551, มูลนิธิสถาบันวิจัยและพัฒนาผู้สูงอายุไทย, หน้า 11

มูลนิธิสถาบันวิจัยและพัฒนาผู้สูงอายุไทย (มส.ผส.) แผนงานพัฒนาองค์ความรู้เพื่อเพิ่มมโนทัศน์ใหม่ของนิยามผู้สูงอายุและอายุเกษียณที่เหมาะสมสำหรับคนไทย สนับสนุนโดย สสส. จัดเสวนาวิชาการ “สังคมไทยจะก้าวไปอย่างไรบนการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างประชากร”  ในงานนี้ รศ.ดร.วรเวศม์ สุวรรณระดา คณบดีวิทยาลัยประชากรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย บอกว่า ปัจจุบันแนวโน้มโครงสร้างทางประชากรของสังคมไทยกำลังมุ่งสู่สังคมผู้สูงอายุ จากตัวเลขเมื่อปี 2553 ระบุว่ามีผู้สูงอายุทั่วประเทศประมาณ 8.5 ล้านคน

หากเปรียบเทียบกับจำนวนประชากรทั้งหมดในประเทศไทยที่มีประมาณ 65.9 ล้านคน พบว่า ขณะนี้ประเทศไทยมีผู้สูงอายุมากถึง ร้อยละ 13 โดยมีการคาดการณ์ว่าสัดส่วนจะเพิ่มขึ้นเป็นร้อยละ 20 ในอีก 10 ปีข้างหน้า ดังนั้นประเด็นการเตรียมความพร้อมของสังคมไทยในการมุ่งสู่สังคมผู้สูงอายุจึงเป็นเรื่องที่หลายฝ่ายควรให้ความสำคัญ โดยเฉพาะหน่วยงานภาครัฐและเอกชน ที่จะได้รับผลกระทบด้านกำลังแรงงาน

ผู้สูงอายุอายุยาวมากขึ้น  เด็กเกิดใหม่ยิ่งกลับลดลง

ภาพประกอบ: การกระจายอายุ ของประชากรไทย จะไปเพิ่มในส่วนผู้งอายุมากขึ้น
มาจากรายงานสถานการณ์ ผู้สูงอายุไทย พ.ศ.2551, มูลนิธิสถาบันวิจัยและพัฒนาผู้สูงอายุไทย, หน้า 16

นอกจากสถานการณ์ด้านการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างประชากรแล้วนั้น ขณะเดียวกัน ประเทศไทยก็กำลังประสบกับภาวะเจริญพันธุ์ที่ต่ำลง หรือที่เรียกว่าภาวการณ์มีบุตรน้อย จากการสำรวจเมื่อปี 2554 พบว่า ประชากรที่มีอายุ 80 ปี จะมีอัตราการมีบุตรเฉลี่ยคนละ 4.6 คน ส่วนประชากรอายุระหว่าง 50-54 ปี มีบุตรเฉลี่ยเพียงคนละ 2.1 คน เท่านั้น

เมื่อเปรียบเทียบสัดส่วนจะเห็นว่า แนวโน้มการมีบุตรลดลงค่อนข้างมาก ประกอบกับค่าเฉลี่ยอายุในปัจจุบันที่สูงขึ้น ในระยะยาวสังคมไทยจึงอาจประสบปัญหาคุณภาพชีวิต และการเป็นอยู่ชีวิตของผู้สูงอายุ เนื่องจากผู้สูงอายุจำนวนหนึ่งอาจไม่มีบุตรหลานคอยดูแล

แล้วสังคมไทยจะปรับตัวเพื่อรับมือกับปัญหาที่เกิดขึ้นนี้ได้อย่างไร

สถานการณ์ผู้สูงอายุ โดยเมื่อผู้สูงอายุมีจำนวนเพิ่มมากขึ้น จึงมีประเด็นท้าทายในสังคมสูงวัย ดังนี้

มิติทางสังคม

ผู้สูงอายุมีจำนวนเพิ่มขึ้นในอัตราที่รวดเร็วมาก ในขณะที่จำนวนบุตรและประชากรในวัยแรงงานที่จะมาเกื้อหนุนมีแนวโน้มลดลงเกิด การลดลงของภาวะเจริญพันธุ์ ส่งผลให้จำนวนบุตรที่มีชีวิตของผู้สูงอายุลดลงและสัดส่วนของผู้สูงอายุที่ ไม่มีบุตรเพิ่มขึ้น เกิดการเพิ่มขึ้นของสัดส่วนผู้ที่เป็นโสดและหย่าร้าง สัดส่วนของผู้สูงอายุที่อยู่กับบุตรลดลง สัดส่วนของผู้สูงอายุที่อยู่คนเดียวและอยู่ตามลำพังกับคู่สมรสเพิ่มขึ้นการ ย้ายถิ่นของบุตรมีมากและเพิ่มขึ้น โดยเฉพาะผู้สูงอายุในชนบทเกิดการอยู่อาศัยแบบข้ามรุ่น กล่าวคือสัดส่วนของผู้สูงอายุที่อยู่อาศัยกับหลานตามลำพังมีแนวโน้มเพิ่ม ขึ้น ผู้หญิงมีภาระหนักขึ้นต้องดูแลทั้งผู้สูงอายุและเด็ก บุตรขาดความรู้ในการดูแลผู้สูงอายุ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในกลุ่มที่เจ็บป่วยด้วยโรคเรื้อรังหรืออยู่ในภาวะทุพพลภาพ สัมพันธภาพของผู้ดูแลและปัญหาการใช้ความรุนแรงกับผู้สูงอายุ

มิติด้านเศรษฐกิจ

แหล่งรายได้ของผู้สูงอายุมาจาก ๒ แหล่ง กล่าวคือ

๑) จากการทำงาน และ

๒) จากบุตร โดยแตกต่างกันไปตามช่วงอายุ อายุยิ่งมากรายได้จากการทำงานก็ลดลงรายได้ส่วนใหญ่จะมาจากบุตรแทน บุตรยังคงเป็นแหล่งรายได้หลักของของประชากรสูงอายุเมื่อประชากรวัยแรงงานมี จำนวนน้อยลง สิ่งที่น่าเป็นห่วงคือ ภาษีที่จะนำมาช่วยเหลือผู้สูงอายุก็จะลดลงตามไปด้วย ในอดีตกลุ่มคนที่เสี่ยงต่อความยากจนคือกลุ่มเด็กแต่ในปัจจุบันเริ่มมีแนว โน้มพบว่ากลุ่มผู้สูงอายุโดยเฉพาะอายุ ๖๐ ปีขึ้นไปจะได้รับการช่วยเหลือฟื้นฟูช้ากว่ากลุ่มคนวัยอื่น

มิติด้านสุขภาพ

ภาพประกอบ: ยิ่งสูงอายุมากขึ้น ช่วงอายุที่ยืดยาวกว่าเดิม สรีระร่างกายก้อยิ่งก่อให้เกอดโรคต่างๆได้มากขึ้นไปอีก

ภาพมาจากรายงานสถานการณ์ผู้สูงอายุไทย พ.ศ. 2550, มูลนิธิสถาบันวิจัยและพัฒนาผู้สูงอายุไทย, แผนภูมิที่ 19, หน้า 27

ผู้สูงอายุมีความเสี่ยงต่อการเกิดโรคเบาหวาน โคเลสเตอรอลสูง โรคความดันเลือดสูงโรคหลอดเลือดสมองเพิ่มขึ้น ผู้สูงอายุเพศผู้หญิงที่มีอายุ ๘๐ ปีขึ้นไปมีโอกาสเป็นผู้สูงอายุที่ไม่สามารถช่วยเหลือตัวเองได้มากขึ้นผู้สูง อายุที่มีอายุมากขึ้นเรื่อยๆ ก็ยิ่งเสี่ยงต่อภาวะทุพพลภาพมากขึ้นตามไปด้วย

นโยบายในเรื่องผู้สูงอายุ หลังจากที่ห่างหายจากแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติไปนานเมื่อเดือน ตุลาคม ๒๕๕๕ รัฐบาลได้เริ่มหันมาให้ความสนใจอีกครั้งโดยได้มีการจัดทำแผนประชากรในแผน พัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติฉบับที่ ๑๑ ซึ่งมีวิสัยทัศน์คือ ประชากรไทยทุกคนเกิดมามีคุณภาพ ได้รับการพัฒนาทุกช่วงวัยให้สามารถเป็นพลังในการขับเคลื่อนการเจริญเติบโต ของประเทศและมีหลักประกันที่มั่นคงพร้อมเข้าสู่วัยสูงอายุที่มีสวัสดิการทาง สังคมอย่างยั่งยืนและกระทรวงสาธารณสุขได้มีการผลักดันนโยบายและยุทธศาสตร์ การพัฒนาอนามัยการเจริญพันธุ์แห่งชาติ ฉบับที่๑ (พ.ศ.๒๕๕๓-๒๕๕๗) การส่งเสริมให้คนทุกเพศวัยมีอนามัยการเจริญพันธุ์ที่ดี โดยยึดหลักความสมัครใจ เสมอภาคและทั่วถึง เพื่อเป็นพลังประชากร สร้างประเทศให้รุ่งเรืองและมั่งคั่งและมั่นคงสืบไป รวมถึงแผนผู้สูงอายุแห่งชาติฉบับที่ ๒ (พ.ศ.๒๕๔๕-๒๕๖๔) ได้มีการปรับปรุงเป็นแผนผู้สูงอายุแห่งชาติฉบับที่ ๒ (พ.ศ.๒๕๔๕-๒๕๖๔) ฉบับปรับปรุงครั้งที่ ๑ พ.ศ.๒๕๕๒ โดยมีวิสัยทัศน์คือ ผู้สูงวัยเป็นหลักชัยของสังคม และ“ผู้สูงอายุมีคุณภาพชีวิตที่ดี ด้วยการดำรงชีวิตอย่างมีคุณค่า มีศักดิ์ศรี พึ่งตนเองได้ และมีหลักประกันที่มั่นคง

อนาคตจะเป็นอย่างไร ตอนต่อไปเราจะมีสถานการณ์ผู้สูงอายุจริงๆ มาให้เห็นภาพ

Screen Shot 2556-07-12 at 12.32.16 PM

แหล่งข้อมูล:
  • รายงานประจําปี สถานการณ์ผู้สูงอายุไทย พ.ศ.2554, http://www.oppo.opp.go.th/info/Report_OlderSituation54-TH.pdf
  • ประมวลสถิติที่สำคัญของคนไทย พศ. 2555, http://service.nso.go.th/nso/nsopublish/pubs/pubsfiles/Key55_T.pdf
  • เอกสาร เพื่อนสุขภาพ, ศูนย์อนามัยที่ 5 ฉบับที่ 6 มิย. 2555, http://hpc5.anamai.moph.go.th/images/factsheet/fact%20sheet%20ฉบับ6%20เดือนมิถุนายน.pdf
  • Be Happy Radio โดย คุณชยุตม์ วันเกิด, http://www.behappyradio.com/happyradio/612-สถานการณ์ผู้สูงอายุไทย
  • ไขกุญแจสู่ความสำเร็จ “ธุรกิจบริการผู้สูงอายุ”, ASTV Manager online,  14 พค. 2555, http://www.manager.co.th/iBizchannel/ViewNews.aspx?NewsID=9540000115736
  • คุณ kongp, แนวคิดการพัฒนาความรู้ในการดูแลผู้สูงอายุ อย่างยั่งยืน, http://www.vcharkarn.com/vblog/113841
  • สังคมผู้สูงอายุอีก 12 ปี 14.4 ล้านคน – ข่าวไทยรัฐออนไลน์, http://www.thairath.co.th/column/pol/page1scoop/343477

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s